اختراع فن چاپ درحقيقت به قرن ها پيش از گوتنبرگ، كه نامش به عنوان مخترع چاپ در تاريخ به ثبت رسيده است، برمي گردد. آسوريان چند هزار سال قبل از ميلاد بر خشت هايي از گل‌رس مهر مي‌زدند.

استعمال حروف قابل انتقال نيز ميان سال‌ها ي 1051 و 1058 در چين آغاز شد. مخترع اين حروف فردي به نام پي‌شنگ بود و حروف هم از گل‌رس ساخته مي‌شد. حروف دستي و حروف قلعي كه پس از آنها به كارآمد، هيچ يك رواجي نيافت، بر عكس حروف چوبي متداول شد. تا اين‌كه در سال 1440، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از كار چيني‌ها، حروف قابل انتقال را اختراع كرد و براي هر يك از حروف الفبا يك حرف جداگانه به كار برد. حروف متحرك را چيني‌ها اختراع كردند، ولي گوتنبرگ كه حرفه اش زرگري بود، آلياژ مناسب براي ريخته گري حروف را از سرب و آنتي موآن به دست آورد و سپس نسبت هر يك از اين دو فلز را به گونه اي انتخاب كرد كه حروف بيش از حد سخت و نرم نباشند. وي براي مركب چاپ هم فرمول مناسبي يافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشكلات عمل چاپ را ميسر و اجرايي كرد.
تقريبا 20 سال پس از نخستين تلاش ها ي گوتنبرگ در امر چاپ ،اين صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونيز، فلورانس، پاريس و ليون در حدي مختصر و محدود رواج يافت. اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزينه ها ي بسيار زياد فقط براي ثروتمندان قابل دسترسي بود و به همين دليل تا مدت ها ي طولاني استقبال چنداني از آن نشد. 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمايشنامه نويسي آلماني به نام آلوئيس زنه فلدر، چاپ سنگي يا ليتو گرافي را درسال 1796 ميلادي اختراع كرد.
هر سنگي كه متن يا تصوير با اين روش روي آن نقش مي بست ، براي چاپ حدود 750 نسخه عملكرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روي سنگ قابل چاپ نبود.

اگر چه درباره شروع چاپ سنگي در ايران روايات متعددي وجود دارد، به نظر مي رسد چاپ سنگي را براي نخستين بار ميرزا صالح شيرازي در تبريز راه اندازي كرد. ميرزا صالح كه از سوي دولت ايران براي فراگيري هنرهاي جديد به اروپا رفته بود، در بازگشت يك دستگاه چاپ سنگي با خود به تبريز آورد كه آن را در سال 1250 قمري راه انداخت.

چاپخانه سنگي طي مدت كوتاهي در تهران و بعد اصفهان و سپس ساير شهرهاي ايران تاسيس شد و بيش از 50 سال تنها روش چاپ در ايران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ايران چاپ مي شد، به روش چاپ سنگي بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگي به ايران چاپ سربي نيز راه اندازي شده بود، ولي به علت هزينه و زحمت زياد آن ، پس از ورود چاپ سنگي ، كنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربي و استفاده از آن رايج گرديد.

طريقه چاپ سربي روش نسبتا ساده اي بود : كاغذ روي صفحه اي متشكل از حروف برجسته سربي و آغشته به مركب فشرده مي شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه كاغذ نقش مي بست. حروفچيني روزنامه نيز نخست به صورت دستي انجام مي گرفت، ولي بعدها اين كار با دستگاه ها يي كه معمول ترين آنها «لاينو تايپ» بود، صورت پذيرفت. دستگاه حروفچيني خودكاري لاينوتايپ در سال 1886 ميلادي ساخته شد. و بدين ترتيب سرعت چاپ به تدريج فزوني يافت. پيشرفت فناوري كم كم باعث شد دستگاه حروفچيني سربي از دور خارج شود و جاي خود را به دستگاه الكترونيكي بدهد.

تاريخ چاپ در ايران

مقدمه

رويدادها مهم تمدن بشري، با توجه به اسناد و شواهد موجود، از زمانی شکل گرفت که اختراع چاپ، در اروپا در نيمه قرن پانزدهم به وقوع پيوست . گرچه فن چاپ توسط چينی ها بين سال های 712 – 756 در بخش وسيعی از سرزمين های شرقی و به شکل ابتدائی آن با استفاده از چاپ قالبی Block Printing رايج بود، اما چاپ به صورت کنده کاری و استنساخ کتب، کاری بس دشوار و با صرف وقت و هزينه زياد انجام می گرفت . پس از چاپ نيز استفاده از کتب برای افراد معدود و انگشت شمار مقدور و ميسر می شد . نخستين گام بزرگ در فن چاپ اختراع حروف متحرک فلزی Movable types بود که توسط گوتنبرگ آلمانی در سال 1450 ميلادی (حدود سال 854 هجری قمري) انجام گرفت که صنعت چاپ را از شکل چوبی به صورت سربی درآورد . اختراع چاپ با حروف متحرک اين امکان را به وجود آورد که دروازه های تمدن بشری بر روی همه افراد طالب علم و دانش گشوده شود . اختراع چاپ که نقطه عطفی در تمدن بشری محسوب می شود، به تدريج از کشور مبدأ آلمان به فرانسه، هلند، انگلستان، سويس و ايتاليا راه يافت . کشور ما نيز در نيمه اول قرن سيزده با اين دستاورد آشنا شد .

در اصل تاريخ چاپ در ايران به پنج قرن قبل از ميلاد يعنی به زمان پادشاهان هخامنشی و به مهرهای سلطنتی می رسد که برای تأييد احکام و فرامين حکومتی از آن استفاده می کردند . ورود واژه چاپ به زبان فارسی را به اواخر قرن هفتم هجری و به زمان سلطنت گيخاتوخان پسر اباقاخان مغول(690 – 694 ق .) نسبت می دهند، و آن پول های کاغذی بوده که به آن چاو يا کااو Cao می گفتند . عده ای نيز معتقدند که واژه چاپ همان چهاب يا چهابه است که در زبان هندی به مفهوم مهری بوده که بر روی پارچه نقش می زدند . ورود چاپخانه به ايران در اواسط قرن 11 در عهد صفويان (1640 ميلادي) توسط بازرگانان ايرانی که از ارامنه ساکن آمستردام بودند انجام گرفته است . آن ها چاپخانه ای را با حروف ارمنی خريداری و وارد جلفای اصفهان کردند . همزمان با چاپخانه ارامنه عده ای از رجال و سلاطين صفويه نيز به فکر ايجاد چاپخانه با حروف فارسی و عربی افتادند که بنا به گفته شاردن سياح معروف فرانسوی در محاق فراموشی قرار گرفت . در سال 1784 ميلادی (1199 ق .) نيز يک دستگاه چاپ از بندر بوشهر وارد ايران شد که متأسفانه از سرنوشت آن اطلاعی در دست نيست .

چاپ چیست؟

چاپ وچاپگری سابقه ای دیرینه دارد و سرچشمه آن را بایستی در مشرق زمین جستجو کنیم

بنابر این قدیمی ترین نمونه های چاپ روی کاغذ متعلق به چین بوده است .

چینیان اولین کسانی بودند که چاپ را اختراع نمودند

که به مرور زمان این صنعت چاپ پیشرفت نموده است.

) چاپ لترپرس)

چاپ ملخی که نوعی ماشین لترپرس است از قدیمی ترین ماشین های چاپ محسوب می شود. در واقع کاربرد حروف سربی که گوتنبرگ مخترع آن بود در این شیوه چاپ بکار گرفته می شود. هرچند نسل ماشین های ملخی رو به انقراص است اما هنوز کارهایی با استفاده از ماشین های ملخی انجام می شود. از جمله کارهای کم تیراژ همچون کارت ویزیت، سربرگ، اعلامیه و .. با بکارگیری ماشین چاپ ملخی و استفاده از حروف سربی، کلیشه های فلزی و قالب های برش انجام می شود.

ربع قرن پیش همزمان با چاپ افست با دو دستگاه چاپ لترپرس ، تولید و چاپ اتیکت پشت چسبدار را در یک جمع خانوادگی آغاز کرد . اکنون با فراخوان نسل دوم تحصیل کرده و آموزش دیده در رشته مربوطه از خارج و داشتن دستگاههای افست (جی ، تی ، او ) از تک رنگ تا چهار رنگ و هشت دستگاه چاپ مخصوص اتیکت ، با سیستم های چاپ فلکسو ، روتاری ، و مسطح ، یکی از کارآمد ترین و عمده ترین تولید کننده اتیکت برای استفاده روی محصولات تولیدی کارخانجات دارویی ، آرایشی و بهداشتی ، غذایی و صنعتی و پلاستیک سازی کشور است

روزنامه و (چاپ لترپرس(چاپ حروفی))

وضعيت روزنامه در سال 70 از نظر چاپ و پيش از چاپ، زمين و ساختمان سازمان و سيستم مالي و اداري پرسنل، تيراژ تعداد صفحات، کيفيت چاپ.
امکانات پيش از چاپ روزنامه در سال 70 امکانات حروفچيني و صفحه‌بندي سرب بوده است و امکانات چاپ، محدود به يک دستگاه چاپ رول‌لترپرس 8 صفحه سياه و سفيد. روشن است با حروفچيني و صفحه‌بندي سرب و چاپ لترپرس کيفيت چاپ چه بوده است

در سال 84 از نظر چاپ، روزنامه داراي دستگاه چاپي است که 8 صفحه روزنامه چهار رنگ رو و چهار رنگ زير و هر ساعت 30 هزار تيراژ و با کيفيت بسيار بالا چاپ مي‌کند. تا پايان سال 83، چهار رنگ رو و سه رنگ زير داشتيم و با گذشت ده سال از عمر دستگاه، افت کيفيت وجود داشت که در اوايل سال 83 در قالب يک قرارداد، يک يونيت به سيستم اضافه شد و سيستم قبلي هم (اور) شد که تا ده سال آينده مشکلي براي چاپ نخواهيم داشت و سيستم پيش از چاپ روزنامه يکي از کارآمدترين سيستم‌هاي پيش از چاپ در روزنامه‌هاست که مجموعه امکانات دستيابي به اخبار و اطلاعات و انتقال با سرعت بالا را ميسر کرده است

تيراژ روزنامه در تاريخ 10/7/70 بين 15 تا 17 هزار در نوسان بوده است. صفحات به تعداد 8 صفحه سياه و سفيد چاپ مي شده است

صنعت چاپ مهمترین فاکتور در به وجود آمدن روزنامه و روزنامه نویسی است. این صنعت بسیار دیر به ایران رسید. گرچه از قبل ایرانیان از وجود آن اطلاع داشتند. دستگاه چاپ حروفی اول بار به همت عباس میرزا نائب السطنه در عهد سلطنت فتحعلی شاه قاجار به ایران آمد

در زمان های قدیم روزنامه به معنی دفتریادداشت و گزارشهای روزانه به کار می رفت. "کاغذ اخبار " نامی بود که برای روزنامه به معنی معمول و رایج کنونی بکار برده شد بود newspaper این کلمه ترجمهاولین روزنامه ابتدا در تهران توسط دولت و برای استفاده دربار منتشر شد

قدیمی ترین سندی که در مورد روزنامه های فارسی در دست است، تاریخ 1252 هجری (1836م.) را دارد

روزنامه دیگری که توسط میرزا صالح شیرازی منتشر می شد به تاریخ 1253 ه.ق (اول ماه مه 1837) بود

این رونامه بدون نام و نشان بود و پس از چندی موقوف شد. در سال سوم سلطنت ناصرالدین شاه به دستور میرزا

تقی خان امیرکبیر و تحت نظر او روزنامه ای به نام "روزنامه وقایع اتفاقیه" در تهران دایر گردید. این روزنامه هفته ای یک بار و در چهار تا هشت صفحه چاپ می شد

اولین شماره آن به تاریخ پنجم ربیع الثانی سال 1267 ه.ق. است. در آن ابتدا اخبار دارالخلافه از شکار شاه و دیدو باردیدهای او از موسسات و اشخاص درباری

و اعطای القاب و عناوین و صدور فرامین و حوادث شهری و بعد وقایع شهرهای دیگر و مختصری از اخبار کشورهای خارجه و در صفحه آخر یکی دو ستون به اعلانات دولتی و خصوصی اختصاص داده می شد. وقایع اتفاقیه تا ده سال با همین نام منتشر می شد اما از شماره 472 (پنجم صفر 1277 ه.ق.) به اسم

روزنامه دولت علیه ایران" درآمد و تصاویری بر آن افزوده شد. این نخستین روزنامه مصور ایران بود. این روزنامه تا شماره 668 (هفتم شوال 1287 ه.ق.) به طور غیرمرتب منتشر و از آن پس تعطیل شد.

یکی دیگر از روزنامه های تهران "روزنامه علمیه دولت علیه ایران" بود که به سه زبان فارسی، عربی و فرانسوی منتشر می شد. اولین شماره آن تاریخ 1280 ه.ق را دارد و در مدت هفت سال 53 شماره از آن درآمد

در اولين دوره نمايشگاه، حروفچيني فيلمي براي اولين بار به نمايش درآمد و بدين ترتيب صنعت پيش از چاپ مدرن در جهان متولد شد. با اين حال مهم‌ترين جنبه آن نمايشگاه هم‌آميزي چاپ لترپرس و افست بود.

توليدكنندگان تجهيزات لترپرس در تلاش بودند صنعتي را كه در حال فروپاشي بود، سرپا نگه دارند. در نمايشگاه آن سال براي آخرين بار تجهيزات و دستگاه حروفچيني سربي و حروف‌ريزي به نمايش درآمد. تنها دو سال بعد توليد دستگاه‌هاي لاينوتايپ متوقف شد و عصر چاپ سربي به پايان رسيد.

در طول 37 سال پس از اولين نمايشگاه پرينت، تكنولوژي چاپ رشد بسيار سريعي داشته است

در نمايشگاه چاپ شيكاگو2005 آن‌چه بيش از هرچيز ديگر مشهود بود، هم‌آميزي چاپ ديجيتال و افست بود.

با اين‌كه سازندگان تجهيزات افست در گرفتن سفارش موفق بودند، ولي توليدكنندگان سيستم‌هاي ديجيتال به موفقيت بيشتري دست پيدا كردند. شركت‌هاي چاپي در طول 8 روز نمايشگاه از كل عمر 7 ساله چاپ ديجيتال بيشتر تجهيزات خريدند

چاپ افست در دهه‌هاي آينده نيز به رشد و شكوفايي چاپكاران كمك خواهد كرد. افست و ديجيتال مي‌توانند هم‌زيستي مسالمت‌آميز داشته باشند و چاپكار نيز با استفاده از هر دو روش به طور همزمان مي‌تواند به صورت هيبريد (روش‌هاي تركيبي) كارهاي مختلف‌ چاپ كند. گواه اين مدعا انواع اوراق اداري و بروشورهاي تبليغاتي پستي است كه در حال حاضر به وفور به چشم مي‌خورند. لترپرس و افست رقيب يكديگر بودند، ولي افست و ديجيتال يكديگر را تكميل مي‌كنند. درعين حال چاپ ديجيتال بخشي از كارهايي را كه به‌طور سنتي توسط فرايند افست انجام مي‌شده، ازآن خود كرده است. همين امر تحولي در دنياي چاپ رقم زده است.

نرم‌افزارهاي گردش كار ديجيتال كه شركت‌هايي چون افي، اچ.پي، كداك و زيراكس ارايه كردند در محيط‌ افست نيز به كار مي روند. چاپكاران تجاري بازارهاي جديدي براي چاپ هيبريد پيدا كرده‌اند و به همين خاطر چاپ افست و ديجيتال را در هم مي‌آميزند.

اين ويژگي در مورد چاپ لترپرس و افست وجود نداشت. ظهور افست باعث مرگ لترپرس شد. ولي افست، چاپ ديجيتال و نيز چاپ ديجيتال، افست را تكميل میکند.

ادامه مقاله....