بررسی نیازهای دانشجویان در ارتباط با فعالیتهای چهارگانه دانشگاهها و مراکز آموزش عالی جهت اشتغال موفق پس از فارغ التحصیلی و ارائه پیشنهادات کاربردی 

در چند سال اخیر معضل بیکاری مهمترین چالشی بوده که دولت مردان جمهوری‌ اسلامی ‌ایران در صدد مقابله علمی با آن بوده و هستند.چالشی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اشتغال کشور بزرگترین دغدغه دهه 80 است و بحرانهای ناشی از آن سال‌های آغازین دهه 90 شمسی گریبان کشور را خواهد ‌گرفت،این در حالی است که اشتغال و بازار کار به دلیل ارتباط جدی با جنبه‌های انسانی به عنوان مهمترین بخش توسعه ،دارد در فرایند برنامه‌ریزی و توسعه از حساسیت بیشتری برخوردار است، افزایش ظرفیت دانشگاهها که یکی از محورهای اساسی توسعه می‌باشد و فارغ‌التحصیل‌شدن شمار زیادی از دانش‌آموختگان جویای‌کار و افزوده‌شدن این تعداد بر جویندگان‌کار در سالهای قبل، لزوم یک عزم‌ ملی را برای ریشه‌کن‌کردن معضل بیکاری به عنوان ریشه تمامی معضلات و آسیبهای  اجتماعی و فرهنگی ،مسجل می‌نماید. در این بین نقش دانشگاهها به عنوان مجرای خروجی این دانش‌آموختگان چشمگیر است؛دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی به عنوان متصدی امر آموزش با هدف اشتغال زود هنگام می‌توانند حل بخشی از معضل بیکاری را بر عهده بگیرند و این همراهی و همکاری تمامی اعضای خانواده بزرگ دانشگاهی کشور را می‌طلبد.بررسی‌ها نشان ‌می‌دهد استخدام و بکارگیری فارغ‌التحصیلان ‌دانشگاهی مستلزم فرایند بلند آموزشهای عملی ،سابقه‌کاری و تجربه ‌لازم در ارتباط با هدف پیش‌بینی شده برای رقابت در بازار کار است .کاریابی باید به طور مداوم در طول دوره‌ای از زمان هدایت و رهبری شود و دوران پر تلاطم دانشجویی بهترین دوران برای آغاز این فرایند دشوار و طاقت فرسا به شمار می رود.

فرض جامعه‌شناسان این ‌است ،اجتماعی که می‌خواهد مدرن شود و به عبارتی دیگر دارای توسعه اقتصادی و اجتماعی گردد، باید از جمعیتی ترکیب یافته ‌باشد که دارای ارزشهای‌ جدید، عقاید ‌جدید و رفتار‌ جدید باشند.(فاجر لیند ،ترجمه سجادی ،1370).جمعیت ‌پویا و جویای ‌پیشرفت هر جامعه‌ای را قشر فرهیخته دانشگاهی آن جامعه تشکیل می‌دهدو برای اینکه در راستای محور ترقی و تولید علم ،مخصوصا اشتغال موفقیت آمیز قرار ‌گیرند نیازمند یکسری فعالیتها و اقدامات عملی از سوی دانشگاهها و سازمانهای مربوطه‌اند، دانشجوی ‌امروزی دیگر نباید صرفاًدریافت ‌کننده اطلاعات باشد بلکه از وی انتظار‌ می‌رود در سایه تحقیق و پژوهش گسترده ،علم‌ خود ‌را افزایش ‌داده و از آن دانش ،فعالانه و تحت ‌نظر استادان خود استفاده ‌نماید، دانشجویان باید از آخرین یافته‌های علمی در جهت اندیشه ‌علمی استفاده ‌نمایند و همواره اینگونه اندیشیدن را در موقعیتهای کاملا متفاوت و منحصر‌به‌فرد مورد استفاده قرار ‌دهند، طیف گسترده مهارتهای ارتباط‌کلامی و نوشتاری و مهارتهای کار‌گروهی، نه‌تنها برای آنان مفید است،بلکه در فرایند یادگیری و رقابت در عرصه کار به آنها کمک می‌کند، هنگامی که دانش ‌آموختگان بطور مؤثری می‌نویسند، گفتگو می‌کنند و با یکدیگر کار می‌کنند، بیشتر یاد ‌می‌گیرند و این یادگیری منشأ موفقیت خود در کسب و کار و رضایت مشتری و کارفرما می‌گردد. پژوهش‌های داخل و خارج  ازکشور نشان ‌می‌دهد که دانش ‌آموختگان ‌دانشگاهی که از دوران دانشجویی خود به نحو احسن استفاده کرده اند و مهارتها و توانمندیهای خود را شناخته و در کنار تحصیل خود در شکوفایی آنها کوشیده‌اند پس از اتمام تحصیلات در دنیای کسب و کار نیز موفق‌تر بوده‌اند. در این مقاله با  اشاره به این که بهترین دوره برای هدایت فرایند کاریابی دوره‌ دانشجویی است و در این دوران ، دانشجو می‌تواند با هدایت دانشگاه ‌محل‌ تحصیل خود و با طیف گسترده خدمات آن خود را برای بازار کار آماده ‌کند  ،درپی شناسایی گستره‌ وسیع نیازهایی هستیم که می‌تواند در دوران دانشجویی برآورده ‌شود تا دانش ‌آموختگان دانشگاهی پس از دوران نسبتا پر‌هزینه و طولانی دانشجویی بدون هیچ گونه اتلاف وقت، در راستای تواناییها و تجارب واز همه مهم‌تر منطبق با رشته ‌تحصیلی خود جذب بازار کار شوند، و تا حد امکان برنامه‌ریزی و فعالیتهای دانشگاهها و سازمانهای ‌مرتبط و نیمه ‌مرتبط با این طیف نیازهای (آموزشی،مشاوره‌ای و اطلاع‌رسانی و کار‌آموزی، مهارتی و پژوهشی)  هماهنگی بیشتری پیدا‌ کند البته نیاز به عنوان اختلاف بین وضع موجود و مطلوب به عنوان متداولترین تعریفی است که از نیازها می‌شود در این مضمون وضع مطلوب می‌تواند در مورد اهداف ، نتایج ، توانایی‌ها ، نگرشها و ارزشها ، هنجارها ، ادراکات و.... درنظرگرفته‌شود، در اینجا شکاف موجود بین وضع موجود و ایده‌آل تعبیر به نیاز می‌شود.
به هر حال نقش تغییر و دگرگونی را به عنوان زیر‌بنای‌ اصلی توسعه نمی‌توان انکار ‌کرد و هر کشوری که می‌خواهد به مرحله توسعه برسد باید پدیده تغییر را در همه اجزاء خود وارد‌ کند. از آنجا که تغییر در سیستم آموزش هر کشوری بر اساس علم روز می تواند دگرگونی فرهنگی و اجتماعی ،اقتصادی را از طریق دانش ‌آموختگانش به بستر جامعه تزریق کند ؛برنامه‌ریزی مدون دانشگاهها و سازمانهای مربوطه برای تطبیق فعالیتهایشان بر اساس نیازهای دانشجویان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند..فرایند توسعه‌ جامعه در کشورهای جهان ‌سوم پدیده‌ای بغرنج ، پیچیده و در عین‌حال اساسی و استراتژیک می‌باشد، هسته ‌مرکزی فرایند توسعه در این مرحله از تکامل اجتماعات بشری (اعم از جهان سوم و جهان پیشرفته )به‌میزان و سطح بهره‌گیری از نتایج علوم وتکنولوژی و درعرصه‌های مختلف فعالیت صنعتی، تولیدی ،خدماتی بستگی مستقیم پیدا نموده ‌است .با این اعتبار توانمندی و کمیت نظام آموزش ‌ملی هر کشور (یعنی مجموعه آموزشهای‌ رسمی و آموزشهای غیر‌رسمی) در تکامل ‌کیفی نیروی ‌انسانی (درعرصه ‌مدیریت نیروی ‌انسانی ماهر و متخصص در کلیه زمینه‌ها)از اهمیت ریشه‌ای و اساسی بر‌خوردار ‌است (گلابی،1369).  همچنین شناسایی نیازهایی که می‌تواند از طریق فعالیتهای آموزشی ،مشاوره‌ای و اطلاع ‌رسانی و کارآموزی و پژوهشی دانشگاهها و یا سازمانهای ‌مربوطه برآورده‌ شود  شروع نوینی خواهد بود تا دانشگاهها و مراکز آموزش عالی از طیف وسیع نیازهای شغلی دانشجویان مطع شده و هم دانش آموختگان دانشگاهی و هم دست اندرکاران اشتغال کشور را در مبارزه با معضل بیکاری ،یاری دهند. این اقدامات باید بر اساس یک برنامه‌ریزی خاصی صورت ‌بگیرد و می‌توان ‌گفت که زیربنای یک برنامه‌ریزی خوب را نیازسنجی تشکیل می‌دهد ،واگر این زیربنا به خوبی انجام‌ پذیرد بقیه مراحل نیز به خوبی انجام‌ خواهد ‌پذیرفت و اگر عکس آن اتفاق ‌بیفتد بقیه مراحل برنامه نیز ناقص خواهد ‌بود و مشکلات عدیده‌ای به همراه خواهد داشت و باعث به هدر ‌رفتن وقت و سرمایه خواهد شد. بر اساس نیاز سنجی که با همکاری سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاهها در این زمینه صورت گرفت، اولویت نیازهای دانشجویان به تفکیک فعالیتهای چهارگانه دانشگاهها جهت اشتغال موفق پس از فارغ التحصیلی به ترتیب زیر است:
1) فعالیتهای پژوهشی2) فعالیتهای کارآموزی3) فعالیتهای اطلاع رسانی4) فعالیتهای آموزشی و مشاوره ای
اولویت‌های نیازهای شغلی دانشجویان درارتباط با فعالیتهای چهارگانه دانشگاه بدون هیچگونه تفکیک به ترتیب زیر است:
1- همکاري تنگاتنگ واحدهاي پژوهشي دانشگاهها با واحدهاي پژوهشي وزارتخانه‌ها و سازمانها
2-  کسب تجربه‌کاري با کيفيت در دانشگاه
3-  حمايت از طرحها و راهکارهاي ابداعي دانشجويان در مورد رونق اشتغال و اقتصاد،
4-  معرفي سازمانها وادارات مرتبط و نيمه‌مرتبط با رشته‌تحصيلي
5-  شناسايي علايق واستعدادها (خودشناسي شغلي)
،6-  کارآموزي در سازمانها و ادارات مرتبط با رشته تحصيلي
7-  آشناشدن با مهارتهاي‌خوداشتغالي
8- آموزش مهارتهاي جستجوي شغلي و کاريابي
9- حمايت از کارهاي پژوهشي با محوريت دانشگاه و بازار کار
10- آشنا شدن با سيستم فناوري اطلاعات
11- راه‌اندازي کلوپ‌شغلي(گروه‌هاي شغلي)در دانشگاه به منظور افزايش مهارتهاي کاريابي
12- آموزش مفهوم کارآفريني و چگونگي کارآفرين شدن
13- تشکیل یک بانک اطلاعاتی شغلی در سیستم‌ آموزش‌عالی کشور
14- آشنا شدن با طيف متنوع مهارتهاي شغلي
15- برگزاري همايشها و سمينارهاي شغلي و ارائه آخرين دستاوردهاي تحقيقات مربوط به اشتغال و بازار‌کار
16- گسترش خدمات مشاوره‌شغلي و استفاده از مشاوران متخصص
 17-آموزش مهارتهاي زندگي
18-  دوره آموزشي آگاهي از فرصتهاي موجود در دانشگاه براي افزايش مهارتهاي‌شغلي
19-  اطلاع‌رساني از منابع سازمانهاي مختلف ارائه‌دهنده تسهيلات
20- ارائه امکانات آموزش مشاغل از طريق اينترنت،  بروشورهاي شغلي،  بردهاي تخصصي مشاغل
21-  ايجاد نشريه‌هاي شغلي و بازار‌کار در محيط داخلي دانشگاه
23- آموزش مهارتهاي مديريت مالي
24- آموزش نحوه مقابله با استرس
25- آشنايي با انتظارات و مهارتهاي مورد نياز کارفرمايان
 26- فراهم شدن امکان فعاليتهاي عام‌المنفعه(داوطلبانه)
27- معرفي کارفرمايان و کارآفرينان موفق جامعه
• پیشنهادات کاربردی  جهت برنامه ریزی برای دانشگاهها و مراکز آموزش عالی:
1)با تمرکز بر نیازهای تعیین شده،آنها را در قالب برنامه های گوناگون قابل اجرا کرده وشرایط لازم برای سیر صحیح مراحل بعد فراهم شود.
2)هنگام اقدام به برنامه ریزی ، ترتیب اولویت نیازها مورد توجه قرار گیرد.
3)حدالامکان باید در صدد بود که نیازها را پیش از تشدید و اوج گیری شناسایی و رفع کرد،یعنی باید در صدد اقدامات  اقدامات فراکنشی بود تا واکنشی.
4)لازم است بر نامه ریزان نسبت به آن دسته از نتایجی که با نتایج تحقیقات دیگر هماهنگ و همسو باشند توجه بیشتری مبذول دارند.
5)در برنامه ریزی و بهسازی آموزش عالی از مشارکت همه صاحبتظران استفاده شود.
6)بدلیل تغییرات سریع در تکنولوژی و سیستم های اطلاعاتی ،برای بهبود بخشی به کیفیت آموزش عالی ،هر چند سال یک نیازسنجی علمی انجام گیرد.
7)نیازهای تعیین شده را تا زمانی که قدیمی نشده اند باید به اهداف آموزشی تبدیل نمود و برای آنها برنامه ریزی مناسبی ترتیب داد.

منبع : بازار کار